Effectieve traumabehandelingen delen volgens de wetenschappelijke literatuur drie bouwstenen:
- Actieve betrokkenheid bij de herinnering;
- Het doorleven van de gedachten, gevoelens en lichamelijke reacties die ermee gepaard gaan;
- Het herinterpreteren van de betekenis van het trauma.
Deze bouwstenen worden doorgaans individueel en lineair geformuleerd, alsof traumaverwerking primair een intrapsychisch proces is dat zich binnen de grenzen van één persoon voltrekt.
Zowel de klinische praktijk als hedendaags wetenschappelijk onderzoek laten echter zien dat traumaverwerking fundamenteel relationeel is. Hoe iemand een herinnering activeert, doorleeft en van nieuwe betekenis voorziet, wordt voortdurend beïnvloed door de aanwezigheid, afwezigheid of innerlijke representatie van belangrijke anderen. Deze relaties vormen geen achtergrondvariabelen, maar maken deel uit van een circulair en wederkerig proces waarin reacties van naasten het herstel mede vormgeven én door dat herstel opnieuw worden beïnvloed.
In deze lezing reflecteert Elisa van Ee als expert op persoonlijke ervaringen en houdt zo zichzelf en anderen een spiegel voor over verwerkingsprocessen. De positie die jij en de ander innemen, blijkt daarin cruciaal. Als behandelaar ben je immers ook die ander: niet alleen toehoorder, maar ook aangesprokene en antwoordende. In dit licht is trauma niet alleen een gebeurtenis die het narratief onderbreekt, maar ook een uitdaging aan de narratieve identiteit: de mogelijkheid om het eigen levensverhaal te herschrijven in relatie tot de ander. Zo wordt zichtbaar dat niemand trauma alleen verwerkt: traumaverwerking is mede een gedeeld proces, waarin de ander een dragende, spiegelende en soms zelfs transformerende rol speelt.
Leerdoel
Na afloop van deze lezing kunnen deelnemers:
- Beschrijven hoe traumaverwerking in de praktijk relationeel geladen is, en hoe relaties met belangrijke anderen invloed hebben op het activeren, doorleven en betekenis geven van traumatische herinneringen.
- Analyseren hoe relationele dynamieken een circulair proces vormen waarin reacties van naasten het herstel beïnvloeden én door het herstel worden beïnvloed.
- Reflecteren op persoonlijke of professionele ervaringen waarin de ander (partner, familielid, therapeut, collega) een dragende of spiegelende rol speelde binnen traumaverwerking.
- Vertalen van deze inzichten naar het eigen klinische handelen door bewuster aandacht te geven aan de relationele context van cliënten in traumabehandeling.
Aanbevolen literatuur
- Olff, M., Monson, C.M., Riggs, D.S., Lee, C.W., Ehlers, A., & Forbes, D. (2020). Psychological treatments for adults with PTSD: Core and common elements of effective treatment. In: Effective treatments for PTSD: Practice Guidelines from the International Society for Traumatic Stress Studies, Eds. Forbes, D., Bisson, J.I., Monson, C. & Berliner, L. 3rd edn. Guildford Press.
- Van Ee, E. (2025). Ik moet het nog even verwerken… maar hoe dan? Amsterdam: Prometheus.
- Van Ee, E. (2024). Mag ik bij jou? Omgaan met trauma. Amsterdam: Prometheus.
Over de spreker
Elisa van Ee is bijzonder hoogleraar Psychotraumatologie in ontwikkelingsperspectief aan de Radboud Universiteit en klinisch psycholoog bij het Psychotraumacentrum Zuid-Nederland. Ze combineert wetenschappelijk onderzoek, onderwijs en behandeling, met een focus op trauma en sociale relaties. Ze publiceerde Mag ik bij jou? Omgaan met trauma en Ik moet het nog even verwerken… maar hoe dan?
Kernwoorden
Verwerkingsproces, traumabehandeling, naasten, sociale steun, narratieve identiteit