Angst- en dwangklachten bij kinderen ontstaan zelden in isolatie. Ze ontwikkelen zich binnen een bredere context van gezinsdynamiek, ontwikkelingstaken en dagelijkse routines. Juist in die context kan een kind (vaak onbewust) leren dat vermijden, geruststellen of controleren helpt om angst op korte termijn te verminderen. Ouders spelen daar een centrale rol in: niet omdat ze “iets verkeerd doen”, maar omdat het bijna onmogelijk is om níet mee te bewegen met de angst of dwang van je kind wanneer je ziet dat het lijdt.
Gezinsaanpassing is alles wat het gezin doet om angst of onrust bij het kind te voorkomen of te verminderen. Dat is begrijpelijk en vaak effectief op de korte termijn, maar versterkt de klachten op de lange termijn. Denk aan ouders die bepaalde woorden vermijden om dwang te voorkomen, hun kind eindeloos vaak geruststellen, aan broertjes en zusjes die meedoen aan rituelen om escalatie te vermijden, of aan een gezin dat de dag volledig afstemt op het vermijden van triggers. Zo gaat de angst of dwang het hele gezin beheersen.
Ondanks dat de bestaande behandelingen voor angst en dwang veelal succesvol zijn, worden ook nog veel kinderen en gezinnen onvoldoende geholpen. Ofwel de eerste keuze behandeling (middels CGT of medicatie) werkt onvoldoende, ofwel kinderen komen überhaupt niet in behandeling omdat de angst te groot is. Het werken aan angst of dwang op gezinsniveau biedt een alternatieve route. De volledig op ouders gerichte behandeling SPACE (Supportive Parenting for Anxious Childhood Emotions) is hier het uitgangspunt.
In deze workshop kijken we naar hoe gezinsaanpassing werkt, waarom deze patronen zo hardnekkig zijn en vooral: hoe je als behandelaar gezinnen kunt helpen om hier verandering in te brengen. Je leert hoe je ouders helpt bij het herkennen van onbedoelde patronen, hoe ze ondersteunend ouderschap kunnen toepassen en hoe ze stap voor stap de aanpassingen kunnen terugdringen.
Tijdens de workshop gebruiken we praktijkvoorbeelden, korte oefeningen en interactieve momenten om theorie te koppelen aan de dagelijkse realiteit van gezinnen. Het doel is om inspiratie, inzicht en concrete handvatten te bieden, zodat je met meer vertrouwen en richting kunt werken met gezinnen waarin angst en dwang een grote rol spelen.
Leerdoel
Deze workshop richt zich op het bekijken van angst- en dwangproblematiek met een systemische blik. Het eerste doel is dan ook het je eigen maken van deze systemische kijk. Het tweede doel is leren hoe als omgeving om te gaan met angst of dwang bij een kind.
Aanbevolen literatuur
- Stapersma, L, Veeger, JDK, Utens, EMWJ, Huijser, C. (2025). Supportive Parenting for Anxious Childhood Emotions (SPACE) – de behandeling van angst en dwang via ouders. Tijdschrift Systeemtherapie, 37(3). https://doi.org/10.5553/ST/092436312025037003003.
- Lebowitz, E. R., Panza, K. E., & Bloch, M. H. (2016). Family accommodation in obsessive-compulsive and anxiety disorders: a five-year update. Expert review of neurotherapeutics, 16(1), 45–53. https://doi.org/10.1586/14737175.2016.1126181
Over de spreker
Dr. Luuk Stapersma is werkzaam als GZ-psycholoog bij Levvel en als senior onderzoeker verbonden aan het Amsterdam UMC. Hij coördineert het TOPGGz expertisecentrum Dwang, Angst, Tics, selectief mutisme en misofonie (DAT) van Levvel en richt zich in zowel zijn klinische als onderzoekswerk op kinderen en jongeren met deze problematiek en hun gezinnen. Zijn voornaamste focus ligt op gezinsgerichte behandeling voor angst en dwang. Vanuit daar is hij ook betrokken bij het Kenniscentrum SPACE-NL, dat zich richt op de implementatie en doorontwikkeling van de gezinsgerichte behandeling SPACE (Supportive Parenting for Anxious Childhood Emotions).
Kernwoorden
Angst, dwang, gezinsaanpassing, ouderbehandeling, ondersteunend ouderschap